Istlakaneltokalistli tlen mawiltiani
Neltokalistli ke se tlen kiski “ya monekiya kiskis” pampa wehkaw amo kiskitok.

Ipan mahtlaktli chichiltik, probabilidad tlen tliltik noijki yeh 18/37. Malakatl amo kitlahkuiloa tlen panok wan amo nion tlen kixtlawa.
Istlakaneltokalistli
Tla chichiltikapuestaChichiltikApuesta se ika se ipan 18 tlapowalli chichiltik. Ipan francés: rouge.Xikpowa nochi → kiskik mahtlaktli wels, miak mawiltianimej kimachiliaj ke tliltikapuestaTliltikApuesta se ika se ipan 18 tlapowalli tliltik. Ipan francés: noir.Xikpowa nochi → “ya monekiya kiskis” wan ompa kitlaliaj apuesta. Seki kimachiliaj ke chichiltik “totonik” wan ompa kitlaliaj apuesta. Nochi ome moyehyekoaj ika se tlatekpantli tlen ya tlamik para se malakacholistli tlen ayamo mochiwa. PelotatlatekipanoloniPelotaPelota tepitsin tlen motlaxilia ipan ohtli ika seyok ohtli tlen rotor. Pelota tlen axkan ivorina noso teflón, 18–21 mm.Xikpowa nochi → amo kimati tlen kiskik ipan mahtlaktli malakacholistli tlen panok; kaltsintlitlatekipanoloniKaltsintliSe tlen 37 kaltsintli ika tlapowalli ipan rotor. Noijki: slot, cup.Xikpowa nochi → kipiaj san yeh itamachiwal kemej ipan se hora tlen panok; probabilidadtlapowalistliProbabilidadKesky welis kisa se tlamantli, ipan 0 hasta 1 noso 0% hasta 100%. Se tlapowalli: 1/37 = 2.70%.Xikpowa nochi → tlen tliltik yeh 18/37 kemej nochipa.
Tleka motlachilia ke melawak
Ipan miak malakacholistli, porcentaje tlen chichiltik wan tliltik nelli monechkawij ika 18/37 sesen. Inawatil miak tlapowallitlapowalistliInawatil miak tlapowalliIpromedio tlen tlen kiski tlen amo mosalowaj asi ipan patiyotl tlen mochiya kemaj moweyilia tlapowalli tlen tlayehyekolli.Xikpowa nochi → kichiwa ijkon. Pero yeh mochiwa pampa mopatsoltia, amo pampa mokwalchiwa: ipan 1,000 malakacholistli okachi, mahtlaktli chichiltik tlen okachi san yeh se tepitsin error ipan porcentaje, amo pampa tliltik kiasik, pampa muestra moweyilik. Amo onka tlen kichiwa ke tliltik okachi kiskis, wan inawatil miak tlapowalli amo kinekiya ijkon.
Monte Carlo, 18 agosto 1913
Tliltik kiskik 26 wels se tepan seyok ipan se mesa ipan Casino de Monte-Carlo. Ika kemej tliltik ika kaxtolli, mawiltianimej kitlalijkej miak apuesta ipan chichiltik, kiomepatlayaj wan oksepa kiomepatlayaj, sesen malakacholistli “okachi melawak” ke tlen panok. Casino kitlanik miak millón franco. Ini tlatekpantli kipiaya probabilidad 1 ipan 137 millón ika achtopa tliltik, wan probabilidad ke kemaj mochiwaskia kanaka ipan casino tlen nochi tlaltikpaktli kemej yeyaya se. Yeh ika istlakaneltokalistli tlen mawiltiani noijki kitokaxtiaj istlakaneltokalistli tlen Monte Carlo.
Amo tlamawisoltik. Mochiwa se wels ipan 44.
Mawiltianimej pewaj kiitaj. Chichiltik “ya monekiya kiskis”.
Mesa tentok ika tlakamej. Apuesta ipan chichiltik moomepatla ipan sesen tlapololli.
Miak tomin polihki. Sesen tliltik yankwik kichiwa ke chichiltik motlachilia okachi melawak.
Tlatekpantli tlami. Casino kitlanik miak millón franco tlen tlakamej tlen kitlalijkej apuesta ipan mokontra se tlatekpantli tlen amo welia “kimatis” ke yeyaya se tlatekpantli.
Maitl totonik
Tla tiktlalia apuesta ipan se tlapalli pampa kiski se tepan seyok, yeh san yeh istlakaneltokalistli mokuepa: mochiya ke tlatekpantli tlatoktos, amo ke tlamis. Psicólogos kitokaxtiaj maitl totonikistlakaneltokalistliMaitl totonikTikneltoka ke miak tlatlanilli se wan seyok, noso san se tlen kiski miakpa, kichiwa ma okachi kisa okseppa. Ipan malakatl yeh istlakaneltokalistli tlen mawiltiani ixkuepalli.Xikpowa nochi →, ika se tlamachtilistli tlen 1985 tlen kichiwkej Gilovich, Vallone wan Tversky, tlen kitemojkej tlatekpantli ipan basquetbol wan amo kiaxitijkej nion se tlen kipanowa tlen san ijkon mochiwa. Ipan 2018, Miller wan Sanjurjo kinextijkej ke itlayehyekol yeh nopa mochikolowaya: ipan se tlahkuilolli tlen tepitsin, porcentaje tlen tlatlanilli niman ipan se tlatlanilli kiski tlatsintlan ke inochi porcentaje tlen mawiltiani ipan promedio, yeh ika se mawiltiani tlen amo kipia maitl totonik motlachilia achi sesek. Kemaj mokwalchiwa, san yeh datos kinextiaj se maitl totonik tepitsin. Se tlakatl welis motlatotonilis; se malakatl amo kipia kenihki eltos. Seki mawiltianimej kipiaj nochi ome neltokalistli san ika se: ke se tlatekpantli tlatoktok hasta “okachi wehkaw” wan niman tlami. Ipan se malakatl melawak, nochi kipia san yeh patiyotl tlen mochiyatlapowalistliPatiyotl tlen mochiyaTlen kiski ipan promedio ipan sese apuesta ipan miak malakacholistli. −1/37 tlen tomin tlen tiktlalia ipan nochi apuesta tlen Europa.Xikpowa nochi → kemej tla tikpehpena se tlapalli ika se moneda tlen tiktlaxa: −2.70% tlen iapuesta.
Ipan se mesa nelli
Croson wan Sundali (2005) kiitakej 18 hora tlen video tlen seguridad tlen se mesa ika ome ceromalakatlCeroSan se kaltsintli xoxoktik tlen amo kipia apuesta se ika se, docena noso columna; kanin owala casino iventaja. Noijki: se cero, 0.Xikpowa nochi → ipan se casino weyi ipan Reno: 139 mawiltianimej tlen kitlalijkej 24,131 apuesta. Ipan apuesta se ika seapuestaApuesta se ika seChichiltik/tliltik, impar/par, wehkapan/tlatsintlan. 18 tlapowalli, kitlaxtlawa 1:1.Xikpowa nochi →, mawiltianimej moxelojkej kemej tlahko: seki kitokayaj tlatekpantli tlen tepitsin wan seki ipan mokontra. Ipan makwilli san yeh se tepan seyok, okachi kitlalijkej apuesta ipan mokontra tlatekpantli, wan ipan chikwase noso okachi, 85% tlen inapuesta eltoya ipan seyok. San yeh mawiltianimej kinextijkej maitl totonik ika inehwanti: ipan se tlatlanilli ipan tlapowalli, kitlapachojkej 13.6 tlapowalli ipan malakacholistli tlen niman ipan promedio, wan 9.2 ipan se tlapololli. Inmalakatl amo kinextik ke amo melawak, yeh ika nion tlen ini amo kipatlak tlen akin mochiyaskia.
Kalampa casino
San yeh tlen tetilana monextia kanin nelli tlapehpenaj. Clotfelter wan Cook (1993) kitokakej mawiltilistli tlapowalli tlen mochipa tonalli ipan Maryland: tomin tlen motlaliaya ipan se tlapowalli temok miak kemaj kiskiya wan kipiaya miak metstli para mokuepas, maski tlen kiski amo kilnamiki. Chen, Moskowitz wan Shue (2016) kiitakej ipan tlakamej tlen kimatij intekiw. Jueces tlen asilo ipan Estados Unidos okachi kitlawelkawayaj se tlatemolli hasta 3.3 puntos porcentuales tla kiseliyaj tlen achtopa. Umpires tlen béisbol 1.5 puntos amo okachi kitenewayaj strike ipan kitenewayaj se, wan okachi ke ome wels ipan lanzamientos tlen amo kwali motta. Ipan se tlayehyekolli ika oficiales tlen préstamo tlen motlaxtlawayaj san se tomin, hasta 9% tlen tlapehpenalistli mokuepkej ijkon. Tlatemolli walayaj san ijkon, yeh ika tlapehpenalistli tlen panok amo kiihtowaya nion tlen itech tlen walas, kemej malakacholistli tlen panok amo kiihtowa nion tlen itech tlen walas.

Istlakaneltokalistli tlen mawiltiani, ixkuepalli
Filósofo Ian Hacking (1987) kitokaxtik se ika eyi. Se tlakatl kalaki ipan se kalli, kiitta ome dado tlen wetsi ome chikwase wan kiyehyekoa ke ya miak wels kintlaxkej. Sesen tlaxalistli kipia san yeh probabilidad tlen ome chikwase, achtopa tlen tiotlak noso ika se mil, yeh ika tlen kiitta amo kiihtowa nion tlen kech wehkaw ya mawiltiaj. Ipan ruleta yeh mawiltiani tlen asi ipan se tablero tlen kinextia chikweyi chichiltik wan kiyehyekoa ke mesa ya miak hora malakachowa para kichiwas ijkon. Istlakaneltokalistli tlen nochipa kitlalia tlen panok ipan malakacholistli tlen walas; ini kitlalia tlen amo nochipa motta ipan se tlen panok tlen amo akin kiittak.
Se psicólogo tlen kineltokak
Istlakaneltokalistli kipiak tlamatinimej tlen kipalewijkej. Psicólogo tlen Alemania Karl Marbe kipowak nawi registro, sesen ika 49,152 tlakatilistli, kiasik ke tlatekpantli tlen okachi wehkaw tlen telpokamej noso ichpokamej se tepan seyok yeyaya 17, wan kiyehyekok ke tlatekpantli wehweyak amo miak mochiwa ke tlen kikawa tlen san ijkon mochiwa, yeh ika se tlatekpantli kichiwa ke seyok okachi mochiwas. Tlen san ijkon mochiwa kiihtowa seyok tlamantli: ipan 196,608 tlakatilistli, se tlatekpantli tlen 17 noso okachi kiski kemej nawi wels ipan makwilli. Marbe kiasik nelli kenihki motta se tlatekpantli tlen san ijkon mochiwa. Epstein (2013) oksepa kitlapowa; Probabilidad tlen tlatekpantli kinextia kenihki ipan ruleta.

Kanin istlakaneltokalistli amo kitekiti
Tla malakatl amo melawak yeskia ipan itlakayo, malakacholistli tlen panok kiihtoskiaj tlen, pampa kinextiskiaj tlen kaltsintli, amo tlen tlaweliltilistli. Yeh ini tlen Laboratorio kitlapowa, wan monekiya miak mil malakacholistli ipan se malakatl tlen moixmati para kiihtos tlen. Para se tlatekpantli tlen mahtlaktli chichiltik ipan se malakatl tlen amo moixmati, tla kiihtowa ke malakatl amo melawak okachi amo welis ke san ijkon mochiwak.
Tlatlanilli
Amo. Kitekiti ipan nochi tlamantli tlen amo mosalowa tlen oksepa mochiwa: dado, moneda, tlapowalli tlen lotería.
Porcentaje monechkawis. Tlen tikiskis noijki yeskia kemej −2.70% tlen tikapostarojki.
Amo onka inawatil promedio. Onka inawatil miak tlapowalli, wan tekiti pampa mopatsoltia.
Ahwiyalistli ika tlapowalistli
Achtopa xikyehyeko tehwatl. Sesen tlanankililli motlatia; xiktlapo kemaj tiknekis.
Kemaj 10 tlamotlalistli, se tomin kinextia 7 águila wan 3 sol. Kemaj 1,000 tlamotlalistli kinextia 517 águila wan 483 sol. Sol kiasik águila?
Xiknexti tlanankililli
Tlanankililli Amo. Tlen kinxeloa moweyilti tlen 4 hasta 34. San proporción okachi monechkawi ipan tlahko.
Proporción tlen águila wan sol wetsik tlen 7/3, kemej 2.33, hasta 517/483, kemej 1.07. Yeh inawatil miak tlapowallitlapowalistliInawatil miak tlapowalliIpromedio tlen tlen kiski tlen amo mosalowaj asi ipan patiyotl tlen mochiya kemaj moweyilia tlapowalli tlen tlayehyekolli.Xikpowa nochi → tlen tekiti.
Tlen kinxeloa moweyilti, tlen 4 hasta 34. Ika se tomin melawak, tlen kinxeloa kemej 30 kemaj 1,000 tlamotlalistli yeh tlen nochipa: tlen kinxeloa tlen nochipa moweyilia kemej ika iraíz cuadrada tlen kech tlamotlalistli, wan proporción mokawa kemej 1.
Amo tlen kiwalkuep sol. Águila tlen okachi ipan pewalistli moselti ika 990 tlamotlalistli tlen niman, amo mokuepilti.
Xikmotla se tomin nawi wels wan san xikinitta tlamotlalistli tlen walaj niman kemaj se águila. Kech tlakotl tlen yehwan yehwan águila? Xikpowa ika sesen tlen 16 tlatekpantli tlen welis wan xikchiwa ipromedio tlakotl. Yeh 50%?
Xiknexti tlanankililli
Tlanankililli Amo. Yeh 17/42, kemej 40.5%. Tla ijkon tikitta, se tomin melawak nesi sesekia kemaj se águila.
Xikintlahkuilo 16 tlatekpantli (H yeh águila, T yeh sol). Ome tlen yehwan, TTTT wan TTTH, amo kipiaj águila ipan eyi tlamotlalistli tlen achtopa, yeka amo tlen wala niman se águila; mokawaj 14.
Ipan sesen, xikinkui tlamotlalistli tlen walaj niman se águila wan xiktemo kech tlakotl yehwan águila. HHHH kimaka 3 ipan 3. HHHT kimaka 2 ipan 3. HTHT kimaka 0 ipan 2. Tla tikinpowa nochi 14: chikwase tlatekpantli kimakaj 0, nawi kimakaj 1/2, se kimaka 2/3 wan eyi kimakaj 1 (HHHH, THHH wan TTHH).
Xiksentlali tlakotl: 4 × 1/2 + 2/3 + 3 = 17/3. Xikxelo ika 14: 17/42 ≈ 40.5%.
Amo se tlamotlalistli kipalewia sol; sesen yeh 50–50. Tlen kitlakuepa wala tlen promedio sesen tlatekpantli: se tlatekpantli tlen tentok ika águila kipia miak tlamotlalistli tlen tikitta pero mopowa san se wel, kemej se tlatekpantli ika san se. Miller wan Sanjurjo (2018) kinextijkej tlayehyekolli tlen hot hand ipan 1985 kinpohki imawiltianimej basquetbol ijkon, yeka mawiltianimej tlen nesiaj amo okachi “totonik” kemej tlen san ijkon mochiwa nelli achi okachi totonik katkaj.
Tlen techwetskiltia

Mopatsoltia, amo mokwalchiwa. Malakatl amo nion tlen kixtlawa.
Kanin owala tlamatilistli
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Ethier, S. N. The Doctrine of Chances: Probabilistic Aspects of Gambling.
- Epstein, R. A. The Theory of Gambling and Statistical Logic, 2nd ed.
- Croson, R. & Sundali, J. “The gambler’s fallacy and the hot hand: empirical data from casinos.”
- Chen, D. L., Moskowitz, T. J. & Shue, K. “Decision making under the gambler’s fallacy: evidence from asylum judges, loan officers, and baseball umpires.”
- Clotfelter, C. T. & Cook, P. J. “The ‘gambler’s fallacy’ in lottery play.”
- Gilovich, T., Vallone, R. & Tversky, A. “The hot hand in basketball: on the misperception of random sequences.”
- Miller, J. B. & Sanjurjo, A. “Surprised by the hot hand fallacy? A truth in the law of small numbers.”
- Hacking, I. “The inverse gambler’s fallacy: the argument from design. The anthropic principle applied to Wheeler universes.”